Gdyby zapytać dziesięć osób drukujących w 3D, z czego drukują najczęściej, dziewięć odpowie: PLA. To domyślny materiał całej technologii FDM i większość przedmiotów, które widzisz w moim sklepie, jest właśnie z niego.
To nie znaczy, że filament PLA nadaje się do wszystkiego. Ma jedną cechę, która wyklucza go z całej grupy zastosowań — i lepiej wiedzieć o niej przed zamówieniem niż po.
Co to właściwie jest
PLA to skrót od polilaktydu, czyli polimeru kwasu mlekowego. Powstaje z surowców roślinnych — najczęściej ze skrobi kukurydzianej lub z trzciny cukrowej — a nie z ropy naftowej. Stąd bierze się jego opinia materiału ekologicznego.
Warto tu jednak być precyzyjnym, bo w internecie krąży sporo uproszczeń. PLA jest biodegradowalny przemysłowo: rozkłada się w kompostowniku o temperaturze powyżej 55 stopni i odpowiedniej wilgotności. Wrzucony do ogrodowego kompostownika albo do lasu przeleży tam latami jak zwykły plastik. To materiał z odnawialnego surowca, nie materiał, który znika sam z siebie.
Najważniejsze właściwości PLA w jednym miejscu: sztywny, twardy, praktycznie bez skurczu, mięknie w okolicach 60 stopni, kruchy przy uderzeniu, bezwonny, dostępny w największej liczbie kolorów.
Gdzie PLA wygrywa ze wszystkim innym
Detal. To najważniejsza rzecz. PLA praktycznie nie kurczy się przy stygnięciu, więc drukuje się przewidywalnie i trzyma ostre krawędzie. Przy figurkach, płaskorzeźbach i wszystkim, gdzie liczy się faktura, żaden inny filament z mojej czwórki nie daje takiej czystości.
Widać to na panelu z Meduzą, gdzie każdy wąż w głowie jest osobno wymodelowany, albo na popiersiu tygrysa z reliefem pasów. W PETG te same modele wyszłyby bardziej rozmyte.
Sztywność. PLA jest twardsze i sztywniejsze od PETG i ABS. Przedmiot się nie ugina, co przy dekoracjach, podstawkach i obudowach jest zaletą.
Kolory i wykończenia. Największy wybór ze wszystkich filamentów — matowe, metaliczne, dwukolorowe, z domieszką drewna. Efekt „szczotkowanego metalu” na wazonie skręconym spiralnie to właśnie PLA.
Brak zapachu i przyjemna praca. PLA nie wydziela drażniących oparów, w przeciwieństwie do ABS-u.
Jedna rzecz, która wyklucza PLA z połowy zastosowań
Temperatura. To jest ten punkt, o którym trzeba wiedzieć.
Temperatura topnienia PLA to około 170–180 stopni, ale ta liczba nic tu nie znaczy. Praktyczne znaczenie ma temperatura zeszklenia — czyli moment, w którym materiał zaczyna mięknąć i tracić kształt. Dla PLA wynosi ona około 60 stopni.
Sześćdziesiąt stopni to mniej, niż się wydaje. Osiąga je:
- deska rozdzielcza w samochodzie zaparkowanym latem w słońcu,
- parapet nad grzejnikiem w sezonie grzewczym,
- zmywarka w cyklu z suszeniem,
- okolica halogenu albo starszej żarówki,
- zamknięty samochód w upał — tam bywa i osiemdziesiąt.
Przedmiot z PLA nie stopi się w kałużę, ale zacznie się wyginać i odkształcać pod własnym ciężarem. To proces nieodwracalny.
Druga sprawa: kruchość. PLA jest sztywne, ale przy uderzeniu pęka zamiast się odkształcić. PETG w tej samej sytuacji ugnie się i wróci. Dlatego na elementy narażone na upadki i szarpnięcia schodzę z PLA na PETG.
Trzecia: UV. Przy stałym nasłonecznieniu PLA z czasem kruszeje i blaknie. Na dworze przetrwa sezon, może dwa — nie lata.
PLA czy PETG – jak decyduję
Pytanie PLA czy PETG dostaję przy prawie każdym zleceniu technicznym. Mam na nie prostą regułę.
PLA, gdy przedmiot ma stać i dobrze wyglądać: dekoracje, figurki, makiety, modele, obudowy w suchym wnętrzu, prototypy do oceny kształtu.
PETG, gdy przedmiot ma pracować: kontakt z wodą, praca na zewnątrz, obciążenie, ryzyko upadku, temperatura powyżej czterdziestu stopni.
Dlatego wylewka do zbiornika IBC nie jest z PLA — stoi w ogrodzie, ma kontakt z wodą i jest dokręcana na gwint. To klasyczny przypadek na PETG.
Przy zamówieniu wystarczy, że opiszesz warunki pracy przedmiotu. Materiał dobiorę sam.
Czy PLA da się skleić, szlifować i malować
Tak, wszystkie trzy rzeczy, i to bez problemu.
Klejenie: cyjanoakryl (kropelka) albo klej epoksydowy dwuskładnikowy. Ten drugi jest mocniejszy i wybacza niedokładne dopasowanie. Klej do PVC nie zadziała — PLA to inne tworzywo.
Szlifowanie: papierem na mokro, zaczynając od gradacji 240 i schodząc w dół. PLA jest twarde, więc idzie wolniej niż ABS, ale nie zapycha papieru tak szybko.
Malowanie: farby akrylowe trzymają się dobrze po przetarciu papierem i podkładzie w sprayu. To częsty scenariusz przy białych figurkach kupowanych do samodzielnego pomalowania.
Czego PLA nie znosi: acetonu. Wygładzanie oparami acetonu działa na ABS, na PLA nie ma żadnego wpływu.
Jeśli nie wiesz, co wybrać
Napisz, do czego ma służyć przedmiot, i podaj warunki: czy stoi w środku, czy na dworze, czy coś na nim leży, czy się o niego opiera, czy ma kontakt z wodą albo chemią. Materiał dobiorę sam i powiem wprost, jeśli akurat tej rzeczy nie warto drukować.
Wycena jest darmowa. Drukuję w technologii FDM z filamentów PLA, PETG, ABS i TPU, maksymalny gabaryt pojedynczego elementu to 25 × 25 cm, a typowa realizacja zajmuje 2–5 dni roboczych.
Najczęstsze pytania
Czy PLA jest bezpieczne dla dzieci?
Sam materiał jest obojętny i bezwonny po ostudzeniu. Ale drukowana figurka nie ma atestu zabawki i nie jest do niej przeznaczona — jako dekoracja na półce tak, do zabawy na podłodze nie.
Jak długo wytrzyma przedmiot z PLA w mieszkaniu?
Praktycznie bez ograniczeń, o ile nie stoi w pełnym słońcu ani nad grzejnikiem. Wazon czy figurka na półce wygląda po pięciu latach tak samo.
Czy PLA jest wodoodporne?
Sam materiał nie chłonie wody w stopniu, który by mu szkodził. Problemem jest szczelność wydruku, a nie tworzywo — o tym piszę osobno przy wazonach.
Czy drukujesz z innych filamentów niż PLA?
Tak: PETG, ABS i TPU. PLA jest domyślne przy dekoracjach, ale przy zleceniach technicznych rzadko zostaje pierwszym wyborem.
Jedna liczba do zapamiętania
Sześćdziesiąt stopni. Wszystko powyżej tej temperatury wyklucza PLA i przenosi rozmowę na PETG albo ABS. Poniżej — PLA daje najładniejszy detal, największy wybór kolorów i najlepszą cenę.
Cały mój asortyment to druk 3D z PLA, bo to dekoracje do wnętrz — czyli dokładnie to, w czym ten materiał jest najlepszy.
Przedmioty, które mam gotowe, obejrzysz w sklepie. Jeśli potrzebujesz czegoś na wymiar, napisz — powiem, z czego to wydrukować.
