To pytanie dostaję regularnie i zasługuje na odpowiedź bardziej szczegółową niż „tak” albo „nie”. Bo prawdziwa odpowiedź brzmi: zależy od tego, co rozumiesz przez bezpieczeństwo i co konkretnie chcesz z tym przedmiotem zrobić.
Poniżej rozkładam to na części: sam materiał, powierzchnia wydruku, mycie, woda i kontakt z jedzeniem.
Sam materiał jest obojętny
Zacznijmy od najprostszego. PLA, PETG i pozostałe filamenty, którymi pracuję, to tworzywa obojętne chemicznie. Po ostudzeniu nie wydzielają zapachu, nie parują i nie reagują z niczym, co spotkasz w mieszkaniu. Gotowy wydruk stojący na półce nie robi nikomu krzywdy.
PETG to zresztą bliski krewny materiału, z którego robi się butelki na wodę. Sam surowiec nie jest problemem.
Problem leży gdzie indziej — w tym, jak wydruk jest zbudowany.
Prawdziwy problem: bruzdy między warstwami
Wydruk FDM powstaje z układanych na sobie wałeczków stopionego tworzywa. Choćby były bardzo cienkie, między nimi zawsze zostają mikroskopijne rowki. Powierzchnia, która w dotyku wydaje się gładka, pod lupą wygląda jak bardzo drobne schodki.
W tych rowkach zbierają się resztki i wilgoć, a bakterie mają tam idealne warunki: wąsko, wilgotno i nie do wyczyszczenia. Szczoteczka po nich przejedzie, ale do środka nie wejdzie.
To jest sedno sprawy przy pytaniu czy wydruk 3D jest bezpieczny w kontakcie z jedzeniem. Nie chodzi o toksyczność tworzywa, tylko o to, że powierzchni nie da się zdezynfekować.
Wydruk 3D a żywność – moja odpowiedź
Temat wydruk 3D a żywność ma trzy poziomy i warto je rozróżniać.
Kontakt jednorazowy i suchy — podstawka pod ciastko, forma do wykrawania ciasteczek używana raz i umyta, ozdoba na tort odizolowana od masy. To sytuacje, w których ryzyko jest znikome.
Kontakt powtarzalny — kubek, miska, łyżka, pojemnik na jedzenie. Tego nie polecam i nie zrobię takiego przedmiotu, twierdząc, że jest bezpieczny. Nie da się go domyć, a przy każdym użyciu resztki wchodzą głębiej.
Gorące i tłuste — dodatkowo dochodzi temperatura, przy której PLA odpuszcza, i tłuszcz, który wnika w bruzdy na dobre. Zdecydowanie nie.
Jest jeszcze kwestia dyszy. Standardowe dysze są mosiężne, a mosiądz bywa stopem zawierającym śladowe ilości ołowiu. Do przedmiotów mających realny kontakt z żywnością używa się dysz ze stali nierdzewnej i certyfikowanego filamentu. To osobna procedura, której nie prowadzę.
Powiem to wprost, bo wolę stracić zamówienie niż wprowadzić kogoś w błąd: nie drukuję naczyń do jedzenia i picia.
Mycie wydruków 3D – co wolno
Przy dekoracjach sprawa jest znacznie prostsza.
Kurz — miękki pędzelek. Przy gęstej fakturze, jak grzywa popiersia lwa czy ornament panelu z Anubisem, to jedyna metoda, która wchodzi w zagłębienia. Ściereczka po nich prześlizgnie się po wierzchu.
Gładkie powierzchnie — wilgotna ściereczka, letnia woda, ewentualnie kropla płynu do naczyń. Zajączek czy świnka czyści się w kilka sekund.
Wazony i osłonki — można przepłukać wodą z kranu. Po umyciu warto zostawić do wyschnięcia dnem do góry, żeby woda nie stała w środku.
Czego nie robić:
- Zmywarka. Wydruk 3D w zmywarce dostaje gorącą wodę i gorące suszenie — czyli dokładnie to, czego PLA nie znosi. Przedmiot wyjdzie odkształcony. Do tego silny detergent w wysokiej temperaturze potrafi zmatowić powierzchnię.
- Wrzątek. Ten sam problem.
- Rozpuszczalniki. Aceton, benzyna ekstrakcyjna i zmywacz do paznokci mogą uszkodzić powierzchnię albo rozpuścić element — zależnie od materiału.
- Szorstkie gąbki i proszki. Zostawiają rysy, zwłaszcza na metalicznych wykończeniach.
Czy wydruk 3D jest wodoszczelny
Pytanie czy wydruk 3D jest wodoszczelny ma niuans, który warto znać przy wazonach i doniczkach.
Domyślnie wydruk FDM nie jest szczelny — woda znajduje drogę między warstwami i przesącza się na zewnątrz. Da się to jednak zmienić przez odpowiednie ustawienia: grubsze ścianki, większe zachodzenie ścieżek i wyższą temperaturę zgrzewu.
Moje wazony są drukowane właśnie tak i trzymają wodę — możesz wstawić do nich żywe kwiaty. Wazon karafka i wazon skręcony spiralnie są pod tym względem sprawdzone.
Osłonki na doniczki to inna historia i celowo. Donica z podstawką nie ma otworu odpływowego, bo to osłonka: roślina zostaje w swoim plastikowym pojemniku, a wodę po podlaniu się wylewa. Dzięki temu mebel jest chroniony, a rośliny nie da się zalać na śmierć.
Jeśli nie wiesz, co wybrać
Napisz, do czego ma służyć przedmiot, i podaj warunki: czy stoi w środku, czy na dworze, czy coś na nim leży, czy się o niego opiera, czy ma kontakt z wodą albo chemią. Materiał dobiorę sam i powiem wprost, jeśli akurat tej rzeczy nie warto drukować.
Wycena jest darmowa. Drukuję w technologii FDM z filamentów PLA, PETG, ABS i TPU, maksymalny gabaryt pojedynczego elementu to 25 × 25 cm, a typowa realizacja zajmuje 2–5 dni roboczych.
Najczęstsze pytania
Czy mogę trzymać w wazonie żywe kwiaty?
Tak, moje wazony są drukowane jako szczelne. Wodę wymieniaj jak w każdym innym wazonie, a po opróżnieniu zostaw do wyschnięcia.
Czy wydrukujesz foremkę do ciastek?
Tak — to przypadek kontaktu krótkiego i suchego, przy którym ryzyko jest znikome. Umyj ją ręcznie po każdym użyciu i nie zostawiaj z resztkami ciasta.
Czy wydruk nadaje się do łazienki?
Do wilgoci tak, do bezpośredniego kontaktu z gorącą wodą i parą już nie. Przy takim zastosowaniu użyję PETG zamiast PLA.
Co zrobić, gdy wydruk się zakurzył w zagłębieniach?
Pędzel do kurzu albo miękka szczoteczka do zębów na sucho. Przy uporczywym brudzie lekko zwilżona szczoteczka, ale bez zalewania.
Trzy zasady, które wystarczą
Nie wkładaj wydruku do zmywarki. Nie używaj go jako naczynia na jedzenie. Kurz zdejmuj pędzelkiem, a nie ściereczką, jeśli powierzchnia ma fakturę.
Reszta jest bezproblemowa — przedmiot z mojego sklepu stojący na półce wygląda po latach tak samo jak w dniu zakupu.
